Uitgangspunten bij de training van gebruikers van de Adremo-rolstoel

Rolstoelrijden als topsport

De training van het rolstoelrijden vergt een lichamelijke en geestelijke inspanning van begeleider en gebruiker, die te vergelijken is met topsport. Een topsporter heeft niet veel aan één dag in de week zeer intensieve training, en de rest van de week rust. Alleen een intensieve dagelijkse (liefst continue) training heeft het juiste effect. De rolstoel heeft deze continue, onvermoeibare trainingswerking op het motorische vlak. De begeleiders zullen dit zichzelf moeten aanleren om op sociaal emotioneel terrein de motorische training te kunnen bijhouden. Dit vereist naast de juiste instelling, veel concentratie en een goede communicatie.

Een trainer voor topsporters

Omdat het effect van de rolstoel afhangt van de inzet van de begeleiders, is het belangrijk met de juiste instelling te werken. Wat willen we iemand bieden die puur van ons afhankelijk is, in een lijf zit waar hij of zij nagenoeg niks mee kan beginnen, en van alles om zich heen ervaart maar door het onvermogen te communiceren niet kan reageren. Ga je hem of haar alleen maar risicoloos verzorgen of probeer je met z'n allen het onderste uit de kan te halen, met alle tegenslagen, frustraties en de enorme energie die je dat gaat kosten. Alle betrokkenen zullen ervan overtuigd moeten zijn dat zelfstandig functioneren een meerwaarde geeft aan het leven, ook al moet daar soms enkele jaren hard aan gewerkt worden. Daar moet je elkaar in ondersteunen en inspireren.

Er wordt bij therapieën vaak veel aangeboden, maar als dit in de dagelijkse praktijk niet voortdurend wordt toegepast, wordt het niet vanzelfsprekend (geautomatiseerd), en blijft het alleen een handeling tijdens een uurtje therapie. Alle therapieën dienen goed op elkaar afgestemd te zijn. Het schept duidelijkheid door één onderdeel tegelijk aan te pakken en dit eindeloos te herhalen tot het beheerst wordt.

Communicatie

Leren rijden doe je samen. De training mag nooit eenrichtingsverkeer van begeleider naar kind worden, en communicatie tussen beide is dan ook zeer belangrijk. Communicatie is in feite nog wezenlijker voor het functioneren van de mens dan mobiliteit. Als een kind niet kan communiceren wordt het namelijk teruggezet naar een niveau waar het niet behoort. De groep waar het hier over gaat heeft naast hun motorisch onvermogen in het algemeen ook nog het onvermogen tot spreken. Dit ontbreken van communicatie legt vaak de grondslag voor een -onbedoeld- verkeerde aanpak, die frustraties creëert en de ontwikkeling van de betrokkene remt.

Concentratie

Kinderen en volwassenen die nog nooit iets hebben moeten doen zullen niet makkelijk reageren op een wens van een ander. Hij of zij zal zich moeten leren concentreren, en dat is niet altijd makkelijk of leuk. Vooral oogcontact is hierbij van het grootste belang. Kinderen moeten leren dat leren goed is, omdat je er je mogelijkheden mee vergroot. Opvoeden is dus met de juiste aanpak heel goed mogelijk, daar is in eerste instantie geen rolstoel voor nodig. Een directe, eerlijke aanpak geeft een goed resultaat. Uitgaan van het niveau van de gehandicapte en daarop inspelen zoals je ook bij niet gehandicapte leeftijdgenoten zou doen. Eerlijk en rechtvaardig. Dingen die niet kunnen niet vragen maar dingen die wèl kunnen eisen. Veel praten en alles verwoorden wat je doet. Met weinig franje er omheen. Door een directe en eerlijke aanpak breek je door ingesleten gedragspatronen heen en laat je zien dat niet alles motorische onmacht is. Deze aanpak wil nog wel eens hard overkomen maar leidt dankzij haar duidelijkheid niet tot frustraties.

Onmacht en frustratie

Veel van de mensen die leren rijden met de Adremo-rolstoel, hebben jarenlang passief in een rolstoel gezeten, nooit een opdracht hoeven uitvoeren, speelden vaak een centrale rol in de familie, zijn altijd op hun wenken bediend en min of meer "verwend" uit pure machteloosheid van de opvoeders. Voor een gedeelte ligt de oorzaak hiervan in het gebrek aan praktische begeleiding en adviezen over de omgang met zwaar gehandicapte kinderen en jongeren, zodat ouders er alleen voor staan.

Naast de onmacht van de ouders speelt de onmacht van de persoon in een lichaam met een zeer beperkte motoriek en/of communicatie een grote rol. Het constante onvermogen om iets te willen wat je niet kunt uitvoeren geeft frustraties en negatief gedrag. Handig is dat iedereen dan probeert je tevreden te houden, maar veel zelfstandiger wordt je er niet door.

Spreken zonder taal

Door het ontbreken van spraak blijven er elementaire communicatiemogelijkheden over. Huilen is een bekende en veel gebruikte manier van aandacht vragen, omdat iemand die huilt moeilijk te negeren is. Het verschil tussen huilen om aandacht en huilen vanwege pijn is echter goed te maken. Huilen om aandacht is een vervelende, overbodige eigenschap, die afgeleerd dient te worden. Er zijn andere manieren om iets duidelijk te maken zonder spraak, en deze liggen vaak dichterbij normale communicatie.

Beperkte bewegingen kunnen bijvoorbeeld uitstekend als communicatieve vaardigheden fungeren, en dienen dan ook zo begrijpelijk mogelijk te worden aangeleerd. Uit de praktijk is mij bijvoorbeeld duidelijk geworden op hoeveel verschillende manieren kinderen het 'ja' en 'nee' is aangeleerd. De meest vreemde houdingen en bewegingen moesten hiervoor aangewend worden terwijl toch de meeste kinderen hun hoofd van links naar rechts konden bewegen en door ontspanning hun kin op de borst konden krijgen. Op deze manier zit je heel dicht tegen een normale manier van ja en nee zeggen aan.